Орчуулагч  Б.Нямдорж

1.

Намтарын товчоон:

1973 он Улаанбаатар хотод төрсөн.

1988 онд УБ хотын 15-р дунд сургууль,

1990 онд 52-р дунд сургууль,

1993-1997 онд Испани хэлний “Говь” дээд сургуульд суралцсан.

2.

Орчуулсан ном:

Габриел Гарсия Маркес, Гунигт янхнуудаа дурсахуй роман,

Габриел Гарсия Маркес, Цайлган Эрендир тууж,

Хорхе Луис Борхес, Даян дэлхийн жигшүүрт түүх өгүүллэгийн түүвэр,

Хорхе Хусто Падрон, Тамын тойрог шүлгийн түүвэр,

Габриел Гарсия Маркес, Тахлын үеийн дурлал роман,

Габриел Гарсия Маркес, Зарлагдсан үхлийн товчоон роман,

Мигель де Унамуно, Нажидаа эдлэгч тууж,

Леопольдо Алас, Хоёр хайрцаг тууж

3.

Анх Г.Г.Маркесийн Гунигт янхнуудаа дурсахуй романыг орчуулсан. Анхных болохоор амаргүй байсан. Ямар нэг хэвлэлийн компанид орчуулаагүй, өөрөө бие даан орчуулж байсан болохоор орчуулгаа дундуур нь хэд хэдэн удаа тасалдуулсан. Уран зохиолын анхны орчуулга болохоор бүх үгийг нь мэдэж байвч өгүүлбэрийн утгыг гаргаж чадахгүй тохиолдол хэд хэд гарсан. Багш Б.Эрдэнэчимэг болон унаган испани хэлтэй перу, куба багш нараас асууж байж утгыг нь гаргаж байсан.

4.

Орчуулагч. Бичгийн, уран зохиолын орчуулга хийдэг хүнийг орчуулагч, хөрвүүлэгч гэх байх. Дуун хөрвүүлэгч гэж ард түмний хүндэтгэсэн хайрласан цол, гуншин. Харин ярианы, синхрон орчуулга хийдэг хүнийг хэлмэрч гэх болов уу.

5.

Эхний номоо уншилгүй шууд орчуулж байсан. Харин дараа нь эхлээд зохиолоо нэг уншихдаа мэдэхгүй үгнүүдээ түүж бичдэг болсон. Тэгээд тэр үгнүүдээ тольдож утгыг нь гаргаж аваад орчуулгаа эхэлдэг.

6.

Байгаа ч оноогүй, банзанд ч шүргээгүй орчуулга байгаа нь (ийм орчуулга олширч байгаа гэж бодохгүй байна, харин ч цөөрч байгаа гэж бодож байна) жам ёсных. Угаасаа уншигч олон шүүгээд гаргаад ирэхээр байгаа оноогүй орчуулгатай ном уншигдахаа, борлогдохоо байгаад аяндаа алга болно гэж боддог.

7.

Зуун жилийн ганцаардал романыг Г.Аким гуайн орчуулгатай тулган уншиж байсан. Тэгэхэд хоёрдогч хэлнээс монгол руу буулгасан гэхэд ямар нэг алдаа мадаг, буруу зөрүү орчуулсан юм олж хараагүй. Мэдээж эх хэлнээс нь орчуулбал илүү сайн, дөхөм байх нь ойлгомжтой ч эх бус хэлнээс нь ч сайн орчуулбал бараг ялгаагүй санагдана. Учир нь англи, испани, орос, франц зэрэг уран зохиолын түгээмэл хэлнүүдийн орчуулга маш сайн хөгжсөн тул хоёрдогч, гуравдагч хэл рүү маш сайн орчуулагдсан байдаг. Хоёрдогч хэлнээс орчуулахад эх хэлнээс орчуулснаас нэг их ялгаа гарахгүй болов уу. Хамгийн гол нь сайн орчуулах ёстой.

8.

Орчуулах явцад харь үгийг монгол хэлэнд хэрхэн оноох эрэлд байнга гардаг. Интернэт, онлайн толь бичиг их хөгжсөн тул нэг их зовлонгүй олдог. Зарим харь үгийг монгол хэлэнд хөрвүүлж буулгаагүй ч юм шиг, толь бичгээс хайгаад олддохгүй тохиолдол байдаг. Жишээ нь, resorte (оросоор пружина) гэдэг үг монголоор пүрш гэхээс өөр юм олдохгүй байлаа. Мэдээж пүрш бол монгол үг биш, пружина гэсэн орос үг. Гэвч Твиттер дээрх Save Mongolian пэйжийн тусламжтайгаар пүршийг монголоор “хариг” гэдэг болохыг олж мэдсэн. Хожим нь харахад, mongolitoli.mn дээр нь хариг гэж байдаг юм билээ.

9.

Asparagus гээд нэг төрлийн ногоо байдаг. Үүнийг хэрээний нүд хэмээн орчуулсан байдаг. Гэвч зохиол дээрээ “... хэрээний нүд идсэн...” гэхээр ерөөсөө болохгүй болохоор нь асралж гээд шинэ үг зохиочихсон. Асралж гэдэг үг монгол хэлэнд байдаггүйг хараад Asparagus-ыг санаанаасаа ингээд нэрлэчихсэн.

Монголд хэлэнд нэршил байхгүй үгийг зохиож шинэ үг үүсгэх ёстой гэж үздэг. Гагцхүү тэр нь Төрийн хэлний зөвлөлөөр батлагдах бараг боломжгүй тул өөрөө зохиогоод хэрэглээд явах нь зөв гэж боддог.

10.

Чөлөөт болон утгачилсан орчуулга угаасаа уран зохиолд тохирохгүй. Яруу найрагт утгачилсан, чөлөөт маягийн орчуулга хийхгүй бол яруу найргаараа буудаггүй байх. Уран зохиолд үгчилсэн орчуулга чухал. Тухайн үгийг тухайн үгээр нь буулгах ёстой.

11.

“Уран зохиол орчуулна гэдэг тухайн зохиолыг шинэ хэлэнд нээж шинээр бичиж байгаа хэрэг” хэмээн Маркес хэлсэн байдаг. Орчуулгыг монгол хүний сэтгэхүйд тааруулж байна гэж дүйцүүлж, гоёчилж орчуулбал тухайн зохиол, зохиолчийн хэв маяг алдагдана. Уран зохиолын орчуулга монгол зохиол болох ёсгүй.

12.

Орчуулах нь хийсвэрлэх урлаг биш, харин хэлснийг нь хэлснээр, байгааг байгаагаар нь буулгах хөрвүүлэх, буулгах бодит урлаг. Урлаг ч бас биш, зүгээр мэдлэг, туршлага байх гэж бодож байна. Орчуулга бол зүгээр л мэдлэг дээр тулгуурласан бичгийн ажил.

13.

Орчуулах явцад өгүүлбэрийг дэс дараа солих шаардлага гардаггүй. Харин хэт урт өгүүлбэрийг хоёр өгүүлбэр болгох, богино өгүүлбэрүүдийг нэг өгүүлбэр болгох тохиолдол гарна.

14.

Орчуулсан зохиолыг хэвлэхдээ хуудсыг хэд хэдээр нь хаях, хоосон хуудас хэвлэх тохиолдол гарч байсан. Үг, мөр буруу бичих, гээх нь цэвэр орчуулагч, редакторын ажил. Нэг номны хэвлэлт дээр хуудас хаягдсан тохиолдол гарч байснаас өөр зэрэмдэглэсэн зүйл гарч байсангүй.

15.

Яруу найргийг чөлөөт байдлаар утгачилж орчуулдаг байх.

16.

Хүүрнэл зохиол доторх шүлэг таарч байсангүй. Байвал өөрөө үгчилж орчуулаад яруу найрагчаар засуулна.

17.

Орчуулгыг өөрийн буюу монгол уншигчиддаа ойлгомжтой болгоно гэж орчуулгыг гоёчилж, өөрт таалагдсан үгээр орлуулахын эсрэг байдаг. Тухайн үгийг тэр үгээр нь, тэр өгүүлбэрээр нь буулгах ёстой. Харь сэтгэлгээг монгол болгох ёсгүй. Харь сэтгэлгээг харь сэтгэлгээгээр нь буулгаад бид тэрийг нь уншиж харь сэтгэлгээнд суралцах ёстой. Учир нь харь хэл дээрх зохиол нь монгол биш, зөвхөн харь сэтгэлгээ. Тэр харь сэтгэлгээг бид байгаагаар нь хүлээж авч, ойлгох ёстой болохоос монгол болгон өөрчилж болохгүй.

18.

Хорхе Хусто Падроны “Тамын тойрог” шүлгийн түүврийг испани хэлний орчуулагч Б.Пүрэвсүрэнгийн хамт орчуулж, яруу найрагч, зохиолч О.Мэнд-Ооёо гуай засч хянан гаргасан. Мөн Монсудар хэвлэлийн газраас эрхлэн гаргасан “Испани тууж, өгүүллэг”-ийг испани хэлний орчуулагч нартай хамтран орчуулсан.

19.

Цайлган Эрендира бэсрэг туужийг өмнө нь орос хэлнээс орчуулж байсан юм байна лээ. Урьд нь орчуулж байсныг мэдээгүй орчуулсан. Өмнөх орчуулгыг олж хараагүй. Давуу тал гэвэл, эх испани хэлнээс нь орчуулсан.

20.

Хэвлэгдсэн номоо байнга уншиж засвар хийж сайжруулдаг. Унших тусам өө сэв гарч ирдэг. Орчуулга дараа дараагийн хэвлэлтэд улам сайн, чамбай болох ёстой.

21.

Зарим үг, нэрэнд тайлбар зүүлт хийх тохиолдол гардаг

22.

Орчуулгын хэл үндэстний эх хэлний хөгжилд их тустай. Эх хэлээ баялаг, утга төгөлдөр байлгахад орчуулга, уран зохиол ихээхэн үүрэгтэй.

23.

Испани хэл дээрх уран зохиолыг монгол уншигчиддаа чадан ядан хүргэж байгаад миний орчуулгын хэрэг, нөлөө гарч байгаа юм болов уу.

24.

Сайн орчуулга бүр Монголын утга зохиолд гэгээн хишиг буянаа хайрласан биз ээ. Мэдээж маш олон зохиол байгаа.

25.

Орчуулгын алдаа оноог хэлэх, шүүмжлэх маш хэцүү. Орчуулгыг хянах нь тухайн зохиолыг дахин шинээр орчуулж буйгаас бараг ялгагдахгүй их хөдөлмөртэй тул ийм хүн олдохгүй. Тиймээс зөвхөн орчуулагч нарт сайн бүтээл гаргах, сайн орчуулга хийх хариуцлага ногдож байна.

26.

Миний орчуулгыг магтсан, шүүмжилсэн хүмүүс ч бий. Орчуулга, уран зохиолыг номын дэлгүүрийн борлуулалт, уншигчдын сэтгэгдлээр л үнэлэх болов уу.

27.

Монсудар хэвлэлийн газар орчуулгын хамгийн гайгүй шагналыг өгч байна.

28.

Монголд дан ганц орчуулгын хөлсөөр амьдрах бараг боломжгүй. Маш хөдөлмөрч, галзуу юм шиг хөдөлмөрч орчуулагч л орчуулгын хөлсөөр амьдрах боломжтой. Монголд уран зохиолын орчуулга, шан харамж хөгжиж л байна. Мэдээж эдийн засаг муу болохоор гадаадын орчуулагч нартай харьцуулшгүй доогуур байгаа. Орчуулагч нар хэвлэлийн компанитай хийж байгаа гэрээгээ сайн хийх хэрэгтэй байх. Одоогоор бүх юм хөгжлийн шатандаа явж байна.