ХУВИРАЛ

Бүгд түүний сүйтгэгч нүдэн дундуур өнгөрч

Амьдрал, ертөнц мөн чанартаа мэрэгдэж,

Ус ус биш байхаа больж

Агаар ч агаар биш байхаа больжээ.

Бүх зүйл сэтгэлээсээ, дуу чимээнээсээ салжээ.

Бүгд эвдэрч, өөртөө төөрч, хөшжээ,

Үхэл, гуниг цөхрөлийн тэр мөчид үүрд зогсчээ.

Цаг хугацаа, утга учир байрнаасаа мултарч, хилэнт хувирал,

Гялалзсан уяман, хүний түүхийн бүрэн сүйрэл.

Бид бол сүүдрийн дундах үнс нурам,

Ердөө тохиолдлоор нийлүүлсэн утаа,

Сарнисан цөм болсон хүний ул мөр,

Шавар шавхайны шингэн бодистой нэвчиж

гулсаж орж ирсэн ямар нэг зүйл,

хэнд ч дахиад хэзээ ч үг ч, сануулга ч байхгүй

ӨМХИЙ ҮНЭР

Түүнийг өмхий үнэр сэрээлээ,

Тэр юу ч харахгүй байна.

Сүүдэр өөрчлөгдөшгүй,

Харанхуйд ямар ч шат, ямар ч ялгаа алга,

Чулуун нүхэн дэх муу усны хоолой,

Тэр чигээрээ нүх, өмгөөлөлгүй байдал.

Тэр дуусашгүй өтгөн шугуйгаар тэмтчиж эхэллээ.

Шавар намган дундуур алхах дүлий чимээг л сонслоо.

Үхлийн сүүдэр шиг, арьсан дээгүүр удаан өнгөрөх хүчил мэт,

Цөхрөл гуниг.

Салхи үе үе үлээж түүнийг мөшгинө,

Хорсолтой зүг рүү түүнийг түлхэж, чирнэ.

Тэр тэмтчин урагшилсаар,

Араас нь дагах жингээрээ харанхуйг зүсэн урагшилсаар.

Түүний толгой нь эргэн ганхлаа.

Тэрхүү харалган орчноос зугтах

Ганцхан бодол түүнийг эзэмджээ.

Архиран уухирах амьсгааг сонсон

Улам яаран алхана,

Хэдэн мянган амьтны амь тавьж буй чимээ,

Эсвэл хэвийн бус асар том заламгай ч байж магадгүй.

Тэр унаж, бүдэрч, зугтааж, хаашаа ч биш элийрэн алга болно.

Аварга хэрээний далавчтай тэр салхи,

Танихгүй нэгний айдас хүйдсээр бүх талаас нь түүнийг шархдуулна.

Гар нь мөргөлдөж, шингэн бодист живнэ.

Анир чимээгүй шиг хөдөлгөөнгүй хоцорно.

Түүний гайхалтай тэмтрэлтэд

Ширүүн гадарга өртлөө.

Урагшаа нэг ч алхах чадалгүй тэрээр

Өөрийг нь хайж буй хүйтэн чичиргээг сонслоо.

Дагжин чичэрч гараа өргөж

Тэрхүү нягт, урт, буцамхай матери дээгүүр

тэмтэрч, гараа гулгууллаа

Амьсгаа, далавчных нь харанхуй тас няс хийх чимээгээр

Өөрийнх нь хэмжээтэй амьтан ирснийг мэдлээ.

Цөхрөнгөө баран гүйж атаа хорсолдоо шатна.

Өвчин зовлонгийн сүүлчийн хязгаар ирж

Айдас бүрэн тарж бутрахад

Эцэж ядарсан хөлөө тэнийлгэлээ

Гэвч түүний гар хоёр урт утсанд хүрч

Доор нь дэлгэгдсэн хоёр далавч.

Тэнд татвалзсан хоёр тэмтрүүл, далавч,

наалдамхай хүйтэн цээж:

Түүний жижгэрсэн бие цогцос байлаа.

ТЭРХҮҮ САГЛАГАР ЖИН  

Өглөөний нар савлаж байгаа мэт

Биен дотор сэлүүр ганхаж байхыг сонслоо.

Агаарын нүхэн дахь мөнгөн нүргээн.

Хүчтэй халуун салхи, найган шарчигнан дуугарна.

Би гараа мэдрэхгүй байлаа. Гар минь

гэрэл хайж буй урт эрхтнүүд болчихож.

Салхи намайг уухилуулж, газарт аргамжиж,

хэзээ ч суларч нисч чадахгүй айн чичирсэн

шувуу мэт цуурайтаж байлаа.

Миний хэлбэр ямар байх вэ? Арьсаар минь

бохир заваан зүйл ялгарч, богино жижигхэн хөлтэй

жижиг амьтад урсана. Энэ бол үерлэсэн их

ус утаа, хайрга авч яваа мэт чичирсэн зүүнүүдийн чийгтэй, давалгаалсан үйл  явц байлаа.

Миний нөгөө талд, хошуу, савар, хумстай

гэнэтийн тэмтрэхүй. Би салхи, нар, өсөн нэмэгдэгч дэлхийн

үл үзэгдэм буцлалтыг мэдэрч, тэрхүү саглагар өтгөн жингээс

өөрийгөө чөлөөлөх гэж оролдлоо.

Бие цогцос минь оршин тогтнохоор шийтгүүлсэн эх дэлхий дээр уур уцааргүй, нууцлагхан, найган ганхах хөгжмийн хамтаар цаг хугацааны нэг хэсэг болон зөөлхөн дуугарлаа. Цахилгаан, гал, сүхийг хүлээн хүлээн зогслоо.

АВТОФАХИА

Гялалзсан толиор хүрээлэгдсэн

өрөөнд тэрий хадаад унтсан байлаа.

Тэрхүү нууцлаг, тод орчинд

Удаанаар сунасаар байгаа хүзүү минь тусчээ.

Сунасаар сунасаар, нүд минь

биеэсээ улам бүр холдсоор байлаа.

Дотор арзайлгам энэхүү аймшиг

Тааз, ханаар улам олон болж

Намайг хөдлөх газаргүй болтол шахлаа.

Тэрхүү мөнгөн ус, мөсөн хананы хооронд

Орилоон чарлаан ойн буцаж,

Арьс минь сунаж, бугуй, шилбэ маань

ёзоор болон жижгэрч, эцэст нь гялтагнасан,

хайрслаг гадаргуу л үлдлээ.

Бие минь өргөн олс мэт гэнэт савлахад

шавар мэт цангасан хоёр нүд толины булан бүрээс

намайг нэвт шувт ширтэж буйг харлаа,

атаа хорслоор дүүрэн шүгэлдэхийг сонсож явлаа,

тэгээд хөшсөн толгойгоо өөр рүүгээ эргүүлэхэд

тэр өөрийгөө ч, намайг ч залгиж эхлэв.

АНГАЛЫН АМЬТДЫН ДУНД

Намайг захирч тушаасан үгийг

Хэн хэлээд буйг би мэдэхгүй.

Өршөөлгүйгээр, эргэлзэлгүйгээр

би замаа мэдэж байна.

Би газар ухаж, түлхэж,

тэгээд үнэрлэнэ.

Нарийн хонгил гаргаж,

материйг нүхлэнэ.

Тоос, шороогоор дүүрсэн

нүдээ дээш өргөлөө,

Шороо болсон амаараа,

зэрлэгээр эзэмдлээ.

Намайг нөмөрсөн аймшгийг

би урьдчилан мэдэрч байна,

гэвч би харанхуй дундуур,

нягт цул, бохир дундуур,

Силурийн үеийн чулуужмалын

чулуун сүүдэр, хад, ногоо, шавар,

намаг, ялмаг дундуур дээш авирч байна.

Зөнгөөс ч илүү гал дөлийн ачаар тэсч үлдлээ,

Ирлээ, хүрлээ, шарилын чулууг зайлуулав.

Зөвхөн сохор чийг,

Гэвч миний гар харанхуй хүйтэн хавтанг хөдөлгөлөө.

Цогцсуудын гүн хашгираан

тэсвэрлэшгүй хоолойгоор биднийг дуудна.

Бид өмхийрч буй цогцсуудын нүдний

халуун цөцгийг уухаар ертөнцийн хязгаараас

дээш авирч байна.

Бодит бус ертөнцийн улиг болсон дуудлага

зүүд нойронд ирж, намайг үргэлж хөтөлж,

намайг дагаж байдаг мөөгөнцөр амьтдыг сэрээж байна.

Дараагийнх нь ангалын ертөнцийн цаг байх болно.

МӨНХИЙН ХӨДӨЛГӨӨНГҮЙ БАЙДАЛ

Сэрчигнэсэн модот гудамж,

гэрэл, шувуудын хоорондох мөрөөдөл,

амьд хайр, зузаан нөхөрлөл ард хоцорлоо.

Саарал хөлөг онгоц дээрх

дэмий өдөр, сайрхлын өндөр халуурал,

тэмүүлэл, ялалтын дуу ихтэй

алтан сүйх тэрэг явж өнгөрлөө.

Үгээр амьдралыг хөглөх

тэрхүү агуу хичээл зүтгэл хүртэл

мөн л ард үлдэж байна.

Мөхсөн дурсамж, хүсэл ч

Камбрианы усандаа буцаж очлоо.

Манан чимээгүй цаг хугацааг эвхжээ.

Гэрлийн сулхан хүчийг одоо л би мэдэрч байна,

хачин ядралт,

хүчирхэг жин, дуусашгүй хөдөлгөөнгүй байдал

бүх үгнээс илүүтэй надад хэлж байна:

Одоо би эрдэс чулуу.

“Anfield Road” шүтээнийг бүтээгч Билл Шэнкли

Хувцас солих өрөөнөөс талбай руу гарахаар шатаар явахад "This is Anfield" гэж бичсэн самбар байдаг. “Anfield”-д тоглохоор ирсэн “Ливерпуль” болон өрсөлдөгч багийн хөлбөмбөгчид ийнхүү хаана тоглох гэж буй, цэнгэлдэхэд ямар фэнүүд хүлээж байгааг санаж, мэдэрдэг юм. “Ливерпуль-ийг анх хөл дээр нь босгож, аугаа клуб болгож чадсан Билл Шэнкли хөлбөмбөгийн ариун талбай-шүтээн хөлбөмбөгчдийн дээр байх ёстойг хэн ч мартах учиргүй гэхдээ тэрхүү уриаг хадахыг тушаасан гэдэг. Клубын нэрний доор байгаа домгийн шувуутай бамбай тэрхүү ариун шүтээн болсон талбайг хамгаалж байдаг билээ. Гагцхүү Шэнкли л Копуудын багаа гэсэн сэтгэл зүрхийг шашин мэт ариун итгэл үнэмшил, үнэнч сэтгэл болгож чадсан юм. Тэрээр байхгүй болоод гурван арван өнгөрсөн ч Их Британид түүнийг бүх цаг үеийн хамгийн шилдэг дасгалжуулагч гэж дурссан хэвээр байна.

“Anfield Road”-ын гадна ялалтыг билэгдэн гараа алдалж, нүүрэндээ инээмсэглэл тодруулсан нэгэн эрийн хөшөө бий. Түүний хөл доор "He made the people happy" гэж бичсэнийг уншиж болно. Билл Шэнкли хөлбөмбөгийн клубынхээ хувьд мартагдаж “алга болоод” байсан “Ливерпуль”-ийг ангалаас татан гаргаж, дэлхийн хамгийн том, чухал клубын нэг болгох анхны үрийг нь цацсанаараа дүр төрхөө мөнхөлж чадсан юм. Хөлбөмбөг бол түүний хувьд амьдрал, эсвэл үхэл ч бус, харин түүнээс хавьгүй чанадах зүйл байлаа. Тэрээр энэ л агуу итгэл, сэтгэлээрээ 1959 онд “Ливерпуль-д ирснээсээ хойш тус клубын хувь заяаг эргүүлж эхэлсэн юм.

Тэрээр товч бөгөөд тодорхой, хатуу, зарчимч арга барилтай дасгалжуулагч байсан. Цөөн үгтэй, эрмэлзэл ихтэй. Түүний хөндий, зэвүүн ч гэмээр зан байдал хэцүү, тарчиг амьдралд өссөн хүүхэд настай нь холбоотой байж болох. Глазгогоос өмнө зүгт орших Гленбук хэмээх Шотландын жижигхэн тосгонд мэндэлсэн Билл хөвгүүн 14 насандаа сургуулиа хаяж нүүрсний уурхайд ажилчнаар оржээ. Ажлын завсарлагаар хөлбөмбөг тоглон бараан амьдралаа түр ч атугай мартагнаж байхдаа “Хөлбөмбөг надад илүү тухтай амьдралыг өгөх юм байна” гэдгийг ойлгосноор хөлбөмбөгийн хүн болох эхлэл нь тавигдсан гэдэг. Түүний арван ах дүүгийн тав нь хөлбөмбөгтэй амьдралаа холбосон юм.

Билл Шэнкли дайны үед тоглогчийн хувиар хэд хэдэн багт хүчин зүтгэж амжсаны дотор “Ливерпуль” байсан. Дараа нь “Ливерпуль”-ийг удирдаж (1959–1974) гайхамшигтай амжилт үзүүлж Британи даяар төдийгүй дэлхийд цуурайтаж явахад Эмилин Хюьз, Жон Тошак, Кевин Киган, Рей Клеменс нар багийн гол амин сүнс нь байсан билээ. Одоогийн дасгалжуулагч King Kenny 1977 онд нутгийн ах Билл Шэнклигийн (Кенни Далглиш бас шотланд үндэстэн) босгосон агуу багт тоглогчоор ирж, тус багийн түүхэн амжилтын буухианы хоёрдугаар хуудсыг нээсэн юм.

“Carlisle United”, “Preston North End”, болон “Northampton Town”, “Liverpool”, “Arsenal”, “Cardiff City”, “Bolton Wanderers”, “Luton Town”, “Partick Thistle”, ”King's Park” тоглоод амжсан Шэнкли бөмбөг эзэмшилт, техник сайтай, зоригтой тоглогч байсан. Даруухан багуудад тоглож байсан ч Шотландын шигшээд багтаж хэд хэдэн тоглолтод оролцжээ. Билл Шэнклигийн ид гялалзах ёстой хамаг залуу нас нь дэлхийн II дайны үед өнгөрсөн юм. Дэлхийн II дайнд чухал үүрэгтэй оролцож байсан Их Британи хөлбөмбөгийн уралдаан тэмцээнээ хаахаас өөр аргагүй болсон билээ. Тэгээгүй бол Шэнкли тоглогчийнхоо хувьд цойлж гарах нэгэн байсан гэдгийг мэргэжилтнүүд санал нэгтэй хүлээн зөвшөөрдөг. Багт, багийн тоглолтод нөлөөлөх онцгой авьяас чадвар нь анхнаасаа л харагддаг байжээ. Тухайн үед Шэнклийг таньж, мэддэг байсан хүмүүс түүнийг гайхалтай сайн дасгалжуулагч болно гэдгийг түвэггүй зөгнөн хэлдэг байсан гэдэг.

Дасгалжуулагчаар ажиллах анхны боломж 1949 онд гарч ирж, хамгийн сүүлд тоглож байсан “Карлайл” багаа удирдан тоглолтод оролцуулах болов. Дараа нь “Гримсли Таун” (1951-54), тэгээд “Хаддерсфилд Таун”-ыг (1956-59) дасгалжууллаа. Энэ хоёрын алинтай нь ч хоёрдугаар лигийн 12-р байрнаас дээшээ гарч чадаагүй юм. Гэсэн хэдий ч шийдвэр гаргах, нөлөөтэй дуугарах, шинэ авьяаслаг тоглогчдыг зоригтой гаргаж ирэх тал дээр бүхний хүндэтгэлийг хүлээсэн нэгэн байв.

1959 оны арваннэгдүгээр сарын нэгэн орой Билл Шэнкли нэгэн тоглолт дуусгаад гарч ирэхэд түүнийг хоёр хүн хүлээж байлаа. Тэд бол “Ливерпуль” клубын эзэн, спортын албаны дарга Том Уильямс, Харри Латэм нар байсан юм. “Та Английн шилдэг багийг дасгалжуулахдаа дуртай байхсан болов уу?” гэж тэд Шэнклигээс асуухад тэрээр “Яагаад үгүй гэж?” хэмээн хариулсан гэдэг.

Амжилт шууд л ирлээ. Б.Шэнкли “Ливерпуль”-д ирсэн анхныхаа жилд багаа First Division-д (одоогийн Premier League) буцааж авчирчээ. Залгуулаад лигийн гурав, FA Cup-ийн хоёр, UEFA-гийн нэг түрүү авлаа. Мерсисайдын агуу клубын үндэс суурь нь хөлнөөс хөлний хооронд эргэлдэх passing game-ийн сэтгэл татам тоглолт дээр сууж өгсөн юм. “Ливерпуль” ийнхүү олон түрүүтэй болсноор Шэнклигийн үг жаахан дээрэнгүй, тэр тусмаа хөршөө даапаалах маягтай болсон гэдэг. “Надад хийх юм байхгүй бол би “Эвертон” хүснэгтийн доор хэрхэн явж байгааг хардаг” хэмээн хэлдэг байв.

1974 онд дасгалжуулагчийн ажлаа орхив. Энэ нь түүний амьдралын хамгийн том алдаа байсныг тэрээр дараа нь хүлээн зөвшөөрсөн юм. Шэнкли “Ливерпуль”-ээс явахдаа ямар нэг хүндэт албан тушаалтай байж, багтайгаа холбоотой байна гэж боджээ. Гэвч тэгсэнгүй. Харин ч эсрэгээрээ болж, копуудын хайрыг хязгааргүйгээр татдаг түүнийг клубын эзэд “Яах нь вэ” гэж хардсан аж. Шэнкли “чөлөөнд гарсан” эхнийхээ жилдээ багийнхаа бэлтгэлийг байнга очиж хардаг байлаа. Тэр үед бэлтгэлийг хэний ч өмнө хаалгаа нээлттэй хийдэг байсан. Гэвч хуучин дасгалжуулагчийн ирэлт шинэ дасгалжуулагч Боб Пейслиг “сүүдэртүүлэх” болсон тул Пейсли түүнийг бэлтгэл дээр дахиж ирэхгүй байхыг хүсчээ. “Энэ бол миний баг, надад хийх шинэ зүйл байна” хэмээн Боб Пейсли учирласан байна.

Аугаа Шэнкли 1981 оны есдүгээр сарын 29-нд хорвоог орхижээ. Архаг тамхичин байсан нь түүний зүрхийг муутгаж орхисон юм. Түүний үхэл Ливерпуль хотыг тэр чигт нь долгилуулж, хөлбөмбөгийн сэтгэл хөдөлгөм гэрээслэлийг үлдээсэн билээ. “Ливерпуль” клубыг ивээн тэтгэгч Carlsberg компани 1997 онд Копуудад зориулж домогт дасгалжуулагч Билл Шэнклигийн хүрэл хөшөөг “Anfield” цэнгэлдэхийн гадаа босгосон юм. Гараа алдлан инээмсэглэх Шэнкли “Ливерпуль” клуб болон үнэнч копуудыг үргэлж ялалт, амжилтад уриалж байдаг билээ.

Б.Нямдорж